Misschien is het moeilijk te beschrijven wat Stoner nu juist zo’n wonderbaarlijke verhaal maakt. William Stoner, die toevallig of niet John Williams’ naam deelt, is een man die door een enorme passie gekenmerkt wordt en er toch niet altijd in slaagt die naar buiten te brengen. Hij is hulpeloos, roeit met de riemen die hij heeft, vaart door het leven zonder plan, zonder hoger doel. Hij is het toonbeeld van alledaagsheid, een alledaagsheid die verschrikkelijk kan zijn, hoewel onderhuids en onopgemerkt, maar tegelijkertijd een alledaagsheid die ook toont dat zelfs een banaal leven waardig is.

Stoner begint zijn jongvolwassen leven op een plichtmatige manier: hij start een vierjarige opleiding aan de landbouwschool om zijn ouders te plezieren en met het idee later terug te keren naar de boerderij waar hij altijd gewerkt heeft. Een liefde voor literatuur doet hem van dat plan afwijken, net zoals de liefde voor de jonge Edith hem onverhoeds het huwelijksbootje in doet stappen. Beide beslissingen lijken niet altijd goede te zijn. Zoals een lezer wel eens durft te doen, staan we aan de zijlijn en schreeuwen Stoner toe dat het huwelijk hem ongelukkig zal maken en zijn we bezorgd om zijn academische keuzes. Onze angsten lijken werkelijkheid te worden wanneer Edith een ongelukkige, passief-agressieve echtgenote blijkt te zijn en Stoner ook in zijn werk niet altijd soelaas kan vinden.

Maar er zijn lichtpuntjes: Stoner krijgt een kind, een vaste benoeming aan de universiteit, een buitenechtelijke relatie. En hier zien we wat Williams ons wil tonen: hoe Stoner, boven alles, door passie gekenmerkt is, door een liefde die “noch een passie van de geest, noch van het vlees” was geweest. “Het was eerder een kracht die deze allebei omvatte, alsof het de materie van liefde betrof, de specifieke substantie.“

Juist daarom is Williams een fantastische schrijver. Hij toont ons hoe een alledaagse man met een alledaags leven nog steeds een gelukkig leven kan leiden en dit verhaal vertelt hij op een ingenieuze manier. Williams wekt de indruk het ongelukkige bestaan van een stuntelige man te verhalen, die door een ongelukkige samenloop van omstandigheden in alles gesaboteerd wordt, in zijn huwelijk, in zijn carrière, in zijn relatie met zijn kind. Toch, hoewel we dat in de eerste instantie niet doorhebben, toont hij ook hoe Stoner, op meer momenten van zijn leven, geluk kent.

“Hij bedacht dat hij bijna zestig was en dat hij dit soort passie, dit soort liefde, achter de rug zou moeten hebben. Maar hij had die niet achter de rug, wist hij, en dat zou nooit zo zijn. […] Hij had haar, op zonderlinge wijze, aan elk moment van zijn leven geschonken, misschien wel het meest volledig als hij zich van het geven niet bewust was.” – Stoner, J. Williams

Williams is een meester in het beschrijven van de levenskunst. Hij toont ons hoe levens verlopen: ze zijn niet altijd geweldig, ze zijn heel vaak alledaags, ze worden gevormd door onverwachte omstandigheden en ze zijn even vaak ongelukkig als gelukkig. Terwijl het boek heel gemakkelijk saai genoemd zou kunnen worden, is het juist het omgekeerde. Stoner verschaft ons inzicht in het leven an sich, laat ons zien dat onze levens, wanneer alles in rekening wordt genomen, het bekijken waard kunnen zijn, zelfs zonder een Hollywood-achtige story line, zelfs zonder een eeuwigdurende, passionele liefde, zelfs zonder een enorme carrière gemaakt te hebben.

Williams is niet de enige schrijver die de ups en downs van het leven durft te beschrijven, maar wel een van de weinigen die bijna meer aandacht geeft aan de downs dan aan de ups, zonder de lezer een gevoel van wanhoop te geven of de drang het boek dicht te slaan. Dit heeft hij ongetwijfeld te danken aan zijn heldere schrijfstijl zonder al te veel versieringen, hoewel het boek een aantal pareltjes van zinnen bevat. Ook deze stijl draagt bij aan de algehele ervaring van het boek: op het eerste zicht alledaags, maar bij nader inzicht toch ook wonderbaarlijk mooi. Zo moet de lezer zich Stoners leven ook herinneren. Het is kenmerkend voor Williams dat hij er zo goed in slaagt de lezer te misleiden aan het begin van het verhaal, wanneer die al na vier hoofdstukken de hoop op een happy end heeft opgegeven, maar aan het einde van het boek deze beweging weer ongedaan maakt door luttele goed geformuleerde zinnen. Ondanks de verontrusting en de wanhoop die de lezer soms voelt in naam van Stoner, geeft Williams ons onderhuids toch een beetje hoop, waardoor we hem volgen van begin tot einde en hem de erkenning kunnen geven die hij verdient.

Advertisements